Γενική Περιγραφή της Δράσης
Η δράση «Σχολείο Ξερολιθιάς με Κρητικό Μάστορα της Πέτρας» πραγματοποιήθηκε στο παραδοσιακό χωριό Ντουλιανά, με σκοπό τη διατήρηση και ανάδειξη της τέχνης της ξερολιθιάς. Το έργο επιχορηγήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού, μέσω της Πύλης Πολιτιστικών Φορέων, στην κατηγορία της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η στήριξη αυτή αποτελεί έμπρακτη αναγνώριση της αξίας της ξερολιθιάς ως θεμέλιου λίθου της κρητικής παράδοσης, η οποία έχει ήδη αναγνωριστεί από την UNESCO ως παγκόσμιο πολιτιστικό αγαθό.
Το σεμινάριο διοργανώθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ντουλιανών, υπό την αιγίδα του Δήμου Αποκορώνου, σε συνεργασία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (ΚΠΕ) Βάμου, το Πολυτεχνείο Κρήτης και με την υποστήριξη της ΑΜΚΕ “πηλΟίκο”.
Η τοποθεσία και η πρακτική εξάσκηση
Στην καρδιά του Αποκόρωνα Χανίων, τα Ντουλιανά αποτελούν έναν ιστορικό διατηρητέο τόπο και τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Η τοποθεσία του Σεμιναρίου επιλέχθηκε με γνώμονα τη φυσική ομορφιά και την πολιτιστική σημασία της περιοχής: το παλιό μονοπάτι που οδηγεί στο εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Ριγολόγου.
Το μονοπάτι διασχίζει ένα καταπράσινο φαράγγι με σπάνια φυτά, τα οποία έχουν καταγραφεί από το Πάρκο Διάσωσης Χλωρίδας και Πανίδας του Πολυτεχνείου Κρήτης. Εκεί, οι συμμετέχοντες δούλεψαν δίπλα στον μάστορα, μαθαίνοντας βήμα-βήμα τις τεχνικές επιλογής, τοποθέτησης και σταθεροποίησης της πέτρας, βιώνοντας τη φιλοσοφία της ξερολιθιάς που απαιτεί υπομονή, παρατήρηση και αρμονία με τη φύση.
Οι στόχοι μας
Το Σχολείο Ξερολιθιάς έθεσε ως βασικούς πυλώνες:
- Πρακτική Εκπαίδευση: Άμεση ενασχόληση με την κατασκευή και αποκατάσταση αναλημματικών τοίχων σε πραγματικές συνθήκες.
- Πιστοποίηση και Θεσμοθέτηση: Συζήτηση για την ανάγκη επίσημης κατοχύρωσης αυτής της παραδοσιακής γνώσης.
- Μεταφορά Γνώσης: Ανταλλαγή εμπειριών και δικτύωση με άλλες πρωτοβουλίες στην Ελλάδα.
- Βιώσιμη Δόμηση: Χρήση φυσικών υλικών με σεβασμό στην τοπική αρχιτεκτονική και το περιβάλλον.
Οι διδάσκοντες και οι ομιλητές
Κεντρικό πρόσωπο του σεμιναρίου ήταν ο Μανώλης Πιπεράκης (Μαστρομανώλης) από το Ηράκλειο. Σε ηλικία 83 ετών, αποτελεί ζωντανό φορέα της τέχνης και η συμμετοχή του διασφάλισε τη διαγενεακή συνέχεια της γνώσης.
Το σεμινάριο τίμησαν εθελοντικά διακεκριμένοι ομιλητές:
- Κλήμης Ασλανίδης (Αναπληρωτής Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης): “Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός – Αποκατάσταση Κτιρίων και Συνόλων”.
- Ιουλία Κ. Παπαευτυχίου (Αρχιτέκτων Μηχανικός – Διδάκτωρ Ε.Μ.Π.): “Σύγχρονα εργαστήρια και εκπαιδευτικοί θεσμοί για τις ξερολιθικές κατασκευές”.
- Χριστίνα Λαντζάκη: “Κλιματική Κρίση: Πυροπροστασία, Λειψυδρία και Αναγέννηση Οικοσυστημάτων”.
- ΚΠΕ Βάμου: “Το νερό είναι στοιχείο και στοιχειό”.
Συμμετέχοντες και κοινότητα
Η ομάδα μας ήταν μια ποικιλόμορφη σύνθεση από:
- Νέους μάστορες, πολλοί εκ των οποίων αλλοδαποί που ζουν στην περιοχή, οι οποίοι εκπαιδεύτηκαν ώστε να διατηρούν το παραδοσιακό ύφος δόμησης.
- Φοιτητές και Αρχιτέκτονες, που συνέδεσαν την παράδοση με τη σύγχρονη πρακτική.
- Ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, για τους οποίους η συμμετοχή ήταν δωρεάν, ενισχύοντας την ένταξή τους στην τοπική κοινωνία.
Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη συλλογικότητα: το κοινό πρωινό και μεσημεριανό δεν ήταν απλώς διαλείμματα, αλλά η στιγμή της προετοιμασίας, της ξεκούρασης και της δημιουργίας της ομάδας.
Συμπεράσματα και το “Μετά”
Η αποτίμηση της δράσης μας άφησε πολύτιμα διδάγματα. Παρά τις προκλήσεις (όπως η πίεση του χρόνου λόγω καιρού ή η ανάγκη για περισσότερο θεωρητικό χρόνο που επισήμαναν ορισμένοι συμμετέχοντες), το κλίμα ήταν εξαιρετικά γόνιμο.
Από τα σχόλια της αξιολόγησης:
“Ευχαριστώ από καρδιάς… για την ευχάριστη και γόνιμη συνύπαρξή μας αυτές τις πέντε ημέρες!” – Ιουλία Παπαευτυχίου. “So grateful to have had the amazing opportunity to meet Mastromanolis, a living national treasure…” – Sophie & François Samson.
Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα αποτελέσματα ήταν η απόφαση συμμετεχόντων να σχηματίσουν ομάδες εργασίας για να συνεχίσουν την τέχνη της ξερολιθιάς στις δικές τους ιδιοκτησίες.
